Jakie znaczenie ma rozwój i integracja zielonej oraz błękitnej infrastruktury na terenach poprzemysłowych Śląska i Zagłębia

Gleby na terenach postindustrialnych często charakteryzują się podwyższonym stężeniem metali ciężkich, przekształconą strukturą, obniżoną zawartością próchnicy oraz zaburzonymi stosunkami wodnymi.

Na terenie Górnego Śląska, w miastach takich jak Katowice, Mysłowice, Chorzów czy Zabrze, a także w wielu innych miejscowościach regionu, występuje problem zanieczyszczenia i degradacji gleb. Jest to konsekwencja wieloletniej działalności przemysłowej, przede wszystkim górnictwa i hutnictwa.

Odpowiedzią na te problemy powinna być odbudowa naturalnych funkcji gleby poprzez rozwój i integrację zielonej oraz błękitnej infrastruktury. Ważne są nie tylko działania prowadzone przez miasta, ale także mniejsze inicjatywy lokalne. Dobrym przykładem jest zakładanie ogrodów ekologicznych przy domach czy w ogrodach społecznych. Takie miejsca pomagają poprawić jakość gleby i wspierają lokalne środowisko.

W ekologicznych ogrodach fundamentem uprawy jest troska o naturalne procesy zachodzące w przyrodzie. Ogród traktowany jest jako żywy ekosystem, w którym gleba, rośliny, mikroorganizmy, owady i zwierzęta tworzą wzajemnie powiązaną całość. Takie podejście ma szczególne znaczenie na terenach zdegradowanych, gdzie konieczna jest stopniowa odbudowa życia biologicznego gleby. Rezygnacja z chemicznych środków ochrony roślin oraz syntetycznych nawozów mineralnych ogranicza dalsze obciążenie środowiska i sprzyja regeneracji mikroorganizmów glebowych.

Nawożenie organiczne

Zamiast środków chemicznych stosuje się preparaty naturalne: napary, wyciągi i gnojówki z roślin takich jak pokrzywa, skrzyp polny, czosnek, cebula czy wrotycz. Działają one wzmacniająco i profilaktycznie, poprawiając kondycję roślin oraz ich odporność na choroby i szkodniki. Istotne jest także wspieranie naturalnych wrogów szkodników, tzn. biedronek, złotooków czy ptaków, poprzez tworzenie zróżnicowanych, przyjaznych siedlisk.

Kompost

Kluczowym elementem regeneracji gleby, zwłaszcza na terenach przekształconych przemysłowo, jest stosowanie nawozów organicznych. Kompost wytwarzany z resztek roślinnych i odpadów organicznych stanowi cenne źródło próchnicy. Poprawia strukturę gleby, zwiększa jej zdolność do zatrzymywania wody oraz dostarcza podstawowych składników pokarmowych. Wzrost zawartości materii organicznej sprzyja rozwojowi mikroorganizmów i dżdżownic, które odbudowują strukturę gruzełkowatą gleby i poprawiają jej napowietrzenie.

Nawozy zielone

Szczególnie istotną rolę odgrywają nawozy zielone, takie jak łubin, gorczyca, wyka czy koniczyna. Rośliny te spulchniają glebę rozbudowanym systemem korzeniowym, chronią ją przed erozją i, w przypadku gatunków motylkowych, wzbogacają podłoże w azot dzięki współpracy z bakteriami brodawkowymi. Po przekopaniu lub pozostawieniu jako ściółka przekształcają się w próchnicę, zwiększając pojemność wodną gleby i jej aktywność biologiczną.

Podsumowanie

Ekologiczne ogrody mogą pełnić nie tylko funkcję użytkową, lecz także rewitalizacyjną i retencyjną. Odbudowa próchnicy i struktury gleby zwiększa jej zdolność do wchłaniania wód opadowych, co wspiera lokalną retencję i ogranicza skutki nawalnych deszczy. Tym samym działania podejmowane w skali mikro, na poziomie ogrodu, wpisują się w szerszą strategię transformacji regionu, której celem jest przywracanie równowagi.